Otwierając kongres o. dr Tadeusz Rydzyk przedstawił krótką genezę powstania Kaplicy Pamięci przy sanktuarium NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II w Toruniu. Podkreślił, że budowanie lepszego świata zaczyna się od miłości bliźniego. - Egoizm prowadzi do zabijania – mówił o. Rydzyk. Zaznaczył, że dziś nie pamięta się o wielu bohaterach, którzy miłowali i oddawali swoje życie za innych. Trzeba przywracać o nich pamięć. Trzeba stawiać ich za przykład, bo słowa uczą, ale przykłady pociągają.

Minister Wojciech Kolarski, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP odczytał list Prezydenta RP Andrzeja Dudy, w którym podkreślił, że przywracanie pamięci jest konieczne w dzisiejszych czasach. Prezydent w liście podkreślał, że relacje uczestników stanowią podstawowe, bezcenne źródło poznania prawdy o tamtych czasach. Bez tego, nasza wiedza byłaby niepełna. - Polacy, którzy ratowali Żydów są dumą Rzeczpospolitej – zaznaczył Prezydent Duda.

Minister Beata Kempa, szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, zaznaczyła, że warunkiem ciągłości naszej tożsamości jest pamięć i umiejętność przekazywania tej pamięci młodemu pokoleniu. Podkreśliła, że potrzeba takich wydarzeń i takich miejsc jak Kaplica Pamięci. - Trzeba dbać o to, by zło nie posuwało się dalej. Barierą dla zła jest uczenie się szacunku dla drugiego człowieka. Pomoc Polaków w ratowaniu Żydów wynikała z szacunku dla drugiego człowieka bez względu na pochodzenie – zaznaczyła minister Kempa.

W kongresie uczestniczy także minister Jan Dziedziczak, Sekretarz Stanu Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Zaznaczył, że kongres realizowany jest w ramach projektu MSZ, którego celem jest ukazanie prawdy o Polakach i roli Polski w II wojnie światowej.

Przedstawiciel ambasady Izraela w Polsce Michał Sobelman podkreślił, że kto ratuje jedno życie, jakby cały świat ocalił. Podzielił się osobistym świadectwem. Jego ojciec został uratowany od zagłady przez Polaka. - To, że dziś stoję przed państwem, to zasługa tego człowieka – mówił ze wzruszeniem Sobelman. - Polacy, którzy ratowali Żydów są nie tylko bohaterami Polski, ale także bohaterami Izraela – powiedział wskazując, że to oni budowali naszą wspólną przyszłość.

W części wykładowej wystąpili z referatami m.in. dr Jarosław Szarek, prezes IPN, ks. prof. dr hab. Waldemar Chrostowski i ks. dr Paweł Rytel – Andrianik, rzecznik Episkopatu Polski.

Pierwszym prelegentem był dr Jarosław Szarek, prezes IPN. W swoim wystąpieniu nt. Roli IPN w przywracaniu pamięci bohaterów II wojny światowej. W swoim wystąpieniu przedstawił działania Instytutu Pamięci Narodowej w przywracaniu pamięci. - Zachęcam was, drodzy młodzi do wielkiej dyskusji na temat przywracania pamięci. Jesteśmy im to winni – podkreślił prezes IPN. Kongresowi towarzyszy wystawa wspierana przez IPN pt. „Samarytanie z Markowej” o rodzinie Ulmów.

Wykład nt. sytuacji Żydów przed zagładą wygłosił ks. prof. dr hab. Waldemar Chrostowski. Wskazał na straszliwą wymowę hitlerowskiego okrucieństwa. Podkreślił, że plan zagłady Żydów na terenie Polski był bardzo precyzyjnie zorganizowaną akcją. Chodziło o zniszczenie dobrego obrazu Polski wśród Żydów. - Mądra i rzetelna polityka historyczna jest obowiązkiem. Jej brak stanowi wielki grzech zaniechania skutkujący ignorancją, bezmyślnością i bezradnością – mówił ks. prof. Chrostowski. Prelegent podkreślił, że znajomość własnej historii i troska o tożsamość wyróżniają Żydów spośród wszystkich narodów. Zaznaczył jednak, że coraz częściej przemilcza się historię i relacje Żydów i Polaków w Polsce przed wybuchem wojny, a skupia się tylko na okresie holocaustu.

Przypomniał historię /haggadę/ opowiadaną w rodzinach żydowskich do wybuchu wojny. Hagada ta ukazuje Polskę jako nową ziemię obiecaną, w której Żydzi znaleźli pokój. Nazwa Polski w języku hebrajskim to Polin, co tłumaczy się jako „tu spocznij”. Relacje między Polakami i Żydami były bardzo dobre. Polacy i Żydzi żyli nie tylko obok siebie, lecz także ze sobą. Ich koegzystencja trwała tak długo, jak długo trwa historia Polski. Były w nich dzieje lepsze i gorsze, ale nigdy nie było w nich takich, gdy Polacy dopuszczali by się masowych prześladowań i mordów na Żydach.

- Wszyscy w Polsce musimy głośno wołać, to niemieccy narodowi socjaliści urządzili na ziemiach Polskich obozy zagłady i krematoria. To oni przywozili Żydów z całej Europy po to, by wyginęli na naszej ziemi. Polacy byli następni w tej smutnej kolejce po śmierć – mówił ks. prof.. Chrostowski. Zmienić żydowskiego bólu się nie da, jak nie da się zmienić faktu, że Niemcy uczynili z ziemi Polskiej cmentarz żydowski. - Trzeba zatem ukazywać heroizm Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, którzy kosztem własnego życia nieśli pomoc swoim żydowskim sąsiadom – zakończył ks. prof. Chrostowski.

Kolejnymi prelegentami byli: rzecznik Konferencji Episkopatu Polski ks. dr Paweł Rytel – Andrianik oraz Artur Rytel – Andrianik, którzy podzielili się badaniami oraz zebranymi świadectwami w przygotowywaniu Kaplicy Pamięci przy toruńskim sanktuarium NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II. Tworząc Kaplicę Pamięci wykonano ogrom pracy naukowo-badawczej. W ciągu 3 lat udało się zebrać świadectwo 40 tysięcy osób o Polakach ratujących Żydów. Napłynęło ok. 1500 zdjęć, ponad 17 tys. stron dokumentów oraz ok. 1,5 tys. e-maili. Obecnie w kaplicy wypisanych jest 1059 nazwisk osób ratujących Żydów. - Mamy wspólnego wroga. Tym wrogiem jest czas. Trzeba zrobić wszystko, by pamięć o nich nie zginęła. Trzeba ocalić od zapomnienia to, co się da ocalić – mówił ks. dr Paweł Rytel – Andrianik.

Popołudniowa część kongresu skupiała się wokół świadectw dotyczących Polaków ratujących Żydów. Pierwszym prelegentem był dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN, który przedstawił historię rodziny Ulmów. Historia tej rodziny jest jedną z lepiej udokumentowanych. Istnieje wiele fotografii ukazujących życie Ulmów oraz wiele dokumentów podkreślających ich wielką rolę w ratowaniu Żydów. Dziś dzięki zaangażowaniu Prezydenta RP i władz Polski kwestia ratowania Żydów przez Polaków nabiera nowego blasku. - Nie musimy fałszować historii. Wystarczy przedstawić rzetelnie prawdę. Mamy być z czego dumni – mówił dr Szpytma.

Podczas kongresu nie brakowało chwil pełnych wzruszeń. Kongres był bowiem okazją do spotkania ocalonych z rodzinami, które ich ratowały.

Świadectwem swojego ocalenia podzieliła się Chava Nissimov, która została ocalona przez polską rodzinę Walczaków. - Nie wiem, czy potrafiłabym postąpić tak, jak oni – mówiła – oni narażali życie swoich bliskich. Ocalona wspominała także lekarza polskiego, który uratował jej życie. Leczył ją nie pobierając pieniędzy. Jej historia była pełna cudów. Wspominała jak została uratowana przez rodzinę Walczaków. - Mam korzenie w Polsce i mam korzenie w Izraelu. Tu, w Polsce jest moja rodzina, dzięki której żyję – podkreślała pani Nissimov. Chava Nissimov zaznaczyła, że mama izraelska dała jej życie, a mam polska ocaliła to życie. - Dziś chcę podziękować Bronisławie Walczak za to, że dzięki niej żyję i mogę cieszyć się życiem – mówiła.

Uczestnicy kongresu obejrzeli także materiał dotyczący życia Elżbiety Kozak, której matka i bracia zostali zamordowani za ratowanie Żydów oraz wysłuchali świadectwa Jadwigi Pucyk, która ze wzruszeniem podzieliła się ze wszystkimi swoją historią. Jej mama, Bronisława Bednarczyk, została skazana na śmierć i rozstrzelana we wsi Jagodne za to, że dała chleb Żydowi. Pani Jadwiga opowiadała, że nie pozwolono im nawet pochować matki i zakazano mówić, że została rozstrzelana przez Niemców. - Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do tego, że mogłam dożyć chwili, w której historia mojej mamy została poznana i uszanowana – mówiła 90-letnia Jadwiga Pucyk.

Nazwisko matki Jadwigi Pucyk zostało umieszczone na ścianach Kaplicy Pamięci przy sanktuarium NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II w Toruniu. Dzięki świadectwu wielu osób możliwym stało się oddanie czci i honoru Polakom ratującym Żydów i pomordowanych w czasie II wojny światowej. Upamiętniono w ten sposób 1059 osób, których nazwiska są wypisane na ścianach Kaplicy Pamięci. Prace nad rozbudową archiwum wiedzy na ten temat są kontynuowane. Osoby, które posiadają informacje na temat takich osób proszone są o kontakt telefoniczny: + 48 609-002-482 lub e-mail: relacje@kaplicapamieci.pl

Swoim świadectwem podzielił się także dr Adam Sandauer, którego rodzice zostali ocaleni z holocaustu. Wysłuchano także nagrania, na którym ks. inf. Grzegorz Pawłowski (Jakub Hersz Griner), ocalony, który przyjął chrzest i został kapłanem dzielił się swoim doświadczeniem ocalenia. Hersz Griner miał 11 lat, gdy została rozstrzelana jego matka. Wówczas otrzymał fałszywą metrykę chrztu i został Grzegorzem Pawłowskim. Fałszywa metryka bardzo szybko ocaliła mu życie. Doświadczył dobroci od wielu polskich rodzin. Sam stwierdził, że trudno zliczyć ludzi, którzy mu pomogli.

Kongres zakończył się modlitwą w języku hebrajskim i Mszą św. w intencji ofiar II wojny światowej w Sanktuarium NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II.
Źródło: KAI
Zdjęcia: Katarzyna Cegielska