Katedra Świętych Janów jest najstarszym kościołem Torunia i matką wszystkich kościołów diecezji toruńskiej.

Staromiejską farę zaczęto budować w II połowie XIII wieku, a więc wkrótce po lokacji miasta, a prace rozpoczęto od wzniesienia prostokątnego prezbiterium. Prawdopodobnie pod koniec XIII stulecia przystąpiono do wznoszenia trójnawowego korpusu kościoła. Początkowo kościół był niższy i węższy od obecnego, o czym świadczą ślady widniejące na wewnętrznej, wschodniej ścianie kościoła.

Wiek XIV i XV to okres dalszej rozbudowy kościoła, przerwanej na krótko pożarem, który zniszczył część świątyni w roku 1351. Do nawy północnej i południowej dobudowano rząd: kaplic, znacznie tym samym poszerzając kościół, wydłużono świątynię do długości 56,2 m dobudowując jedno przęsło od strony zachodniej i zamykając je wieżą, wreszcie, kościół podwyższono do obecnej wysokości, wynoszącej 27,3 m.

W okresie niemal 800-letniej historii kościoła zmienne były jego losy. W latach 1530-1583 świętojańska fara służyła protestantom, przez następne 13 lat użytkowana była wspólnie, zarówno przez katolików jak i protestantów. W okresie tym wnętrze kościoła otynkowano i pobielono, zacierając XIV i XV wieczne malowidła ścienne o tematyce religijnej, których motywy nie odpowiadały nowej religii. Odsłonięte obecnie częściowo (głównie w prezbiterium i na wschodniej ścianie) świadczą o bogactwie średniowiecznej dekoracji ścian.

Charakterystyczny jest też dźwięk zawieszonego na wieży dzwonu „Tuba Dei” (Trąba Boża), który zaliczany jest do największych dzwonów w Polsce. Odlany w roku 1500 w warsztacie toruńskim, posiada średnicę 2,17 m i waży 7,200 kg.

xpb