Prelegent na wstępie przypomniał, że Sobór Watykański II określił rodzinę jako Kościół domowy. Pojęcie to znalazło się również w Katechizmie Kościoła Katolickiego, który w punktach 1656 i 1657 stwierdza: „W dzisiejszym świecie, który często jest nieprzychylny, a nawet wrogi wierze, rodziny chrześcijańskie mają ogromne znaczenie jako ogniska żywej i promieniującej wiary. Dlatego też Sobór Watykański II, nawiązując do tradycji, nazywa rodzinę «Kościołem  domowym» (Ecclesia Domestica). W rodzinie «rodzice przy pomocy słowa i przykładu winni być dla dzieci swoich pierwszymi zwiastunami wiary», pielęgnując «właściwe każdemu z nich powołanie, ze szczególną zaś troskliwością powołanie duchowne».

W szczególny sposób tu właśnie jest praktykowane kapłaństwo chrzcielne ojca rodziny, matki, dzieci i wszystkich członków wspólnoty rodzinnej «przez przyjmowanie sakramentów, modlitwę i dziękczynienie, świadectwo życia świątobliwego, zaparcie się siebie i czynną miłość». Dom rodzinny jest więc pierwszą szkołą życia chrześcijańskiego i «szkołą bogatszego człowieczeństwa». W nim dziecko uczy się wytrwałości i radości pracy, miłości braterskiej, wielkodusznego przebaczania, nawet wielokrotnego, a zwłaszcza oddawania czci Bogu przez modlitwę i ofiarę ze swego życia”.

W rodzinie sprawować liturgię

Chrystus ukrył się w liturgii, a zatem liturgia nie tylko jest w naszym życiu czymś ważnym, lecz niezbędnym. To w niej trwa kontynuacja dzieła zbawienia. Nie ma Kościoła – w tym Kościoła domowego – bez liturgii. Odnowa Kościoła dokonuje się przez liturgię, a nie przez sympozja, prelekcje czy dzieła miłosierdzia. Mówiąc to, Prelegent przytoczył przykład ks. Franciszka Blachnickiego, który swoje dzieło oazy też zaczynał od liturgii. I co? Ze skromnych początków w postaci rekolekcji ministranckich wyrósł ogromny, rozgałęziony ruch, obejmujący wszystkie

Sakramenty i sakramentalia

Katechizm Kościoła Katolickiego stwierdza, iż sakramenty „Są skutecznymi znakami łaski, ustanowionymi przez Chrystusa i powierzonymi Kościołowi. Przez znaki te jest nam udzielane życie Boże” (KKK, 1131). Są zakorzenione w tajemnicy paschalnej, towarzyszą najważniejszym momentom w życiu człowieka. W odróżnieniu od sakramentaliów, sakramenty są skuteczne niezależnie od osobistych przymiotów szafarza.

Sakramentalia „są to znaki święte, które z pewnym podobieństwem do sakramentów oznaczają skutki, przede
wszystkim duchowe, a osiągają je przez modlitwę Kościoła. Przygotowują one ludzi do przyjęcia głównego skutku sakramentów i uświęcają różne okoliczności życia” (KKK, 1667). Sakramentalia dzielimy na błogosławieństwa, które mają charakter przejściowy (błogosławienie osób, miejsc, posiłków itp.), poświęcenia, które są błogosławieństwami o charakterze trwałym (poświęcenie kościoła, ołtarza, różańca, medalika, opata, lektora, akolity itp.), oraz egzorcyzmy, które są modlitwami skierowanymi przeciwko złym duchom w celu ich wypędzenia.

Czym są błogosławieństwa?

Błogosławieństwa dzielimy na ustanawiające (wywierające pewne znamię, np. profesja zakonna, lektorat, akolitat, konsekracja dziewic) lub wielokrotne np. błogosławieństwo domu z okazji kolędy.

W modlitwie błogosławieństwami uwidacznia się wątek wstępujący (błaganie o nowe łaski, przedłużenie darów) i zstępujący (gdy wspominamy Stwórcę, Jego dary, miłość do nas). Modlitwa ta jest odzwierciedleniem relacji między Stwórcą a stworzeniem, prawdy o obecności Boga w świecie, kruchości świata bez Boga. Budzi świadomość, że moje istnienie zawdzięczam Bogu, uczy prawdy o hegemonii Boga nad światem. We wszystkich bowiem rzeczach  stworzonych człowiek może i powinien rozpoznawać wielkość Stwórcy. Uwielbienie dobroci Bożej oraz modlitwa o pomoc z nieba – oto zasadniczy sens błogosławieństw.

Błogosławieństwa w Kościele domowym unaoczniają prawdę o powszechnym kapłaństwie. Są szkołą wdzięczności wobec Boga i szkołą wiary, gdyż uczą nadprzyrodzonego spojrzenia na życie. Wprowadzają w ducha liturgii, a ich sprawowanie ukazuje Kościół domowy jako wspólnotę nadprzyrodzoną.

Kiedy można je sprawować?

Błogosławieństwa wprowadzają Boga w różne sfery życia. Wiele z nich mogą sprawować świeccy z mocy udziału w kapłaństwie powszechnym Chrystusa, otrzymanym w sakramentach chrztu i bierzmowania. Przykładem jest błogosławienie dzieci. Prelegent zachęcał, aby udzielać go często przy różnych okazjach. Inny przykład to przywoływanie Bożego błogosławieństwa przed podjęciem każdej pracy. Nie musi to być długa formuła. Czasem wystarczy przeżegnanie się lub nakreślenie znaku krzyża na czole.

Prelegent wymienił inne jeszcze rodzaje błogosławieństw. Wspomniał o błogosławieństwie narzeczonych podczas zaręczyn, które w ten sposób stają się czymś więcej niż zwyczajową umową – otrzymują wymiar religijny, stanowiąc zaproszenie Chrystusa na „ostatnią prostą” przed zawarciem sakramentalnego małżeństwa. Wymienił też – najczęściej, niestety, zaniedbywane w parafiach – błogosławieństwo matki oczekującej dziecka i matki tuż po porodzie, błogosławieństwo dziecka nienarodzonego, dziecka jeszcze nie ochrzczonego i chorego.

Do innych popularnych błogosławieństw należy błogosławieństwo pokarmów, które może przybierać postać modlitwy przed i po jedzeniu. – Spożywanie posiłku bez podziękowania Bogu jest zwykłym barbarzyństwem – powiedział Prelegent, nawiązując do zdania wyrażonego przez monastycyzm wschodni.

Kościół domowy

Jeśli uda się przywrócić praktykę Kościoła domowego, to uratujemy wiele rzeczy – powiedział ks. dr hab. Konecki. Nie da się jednak tego dokonać, jeśli w rodzinach nie będzie sprawowana liturgia. W niej, oczywiście, najważniejszą rolę odgrywają sakramenty, jednak nie powinniśmy zapominać także o sakramentaliach, a wśród nich – o  błogosławieństwach.

Tomasz Strużanowski