Jest to poprawiona wersja pracy doktorskiej, którą pod kierunkiem prof. dr hab. Waldemara Rozynkowskiego na Wydziale Historycznym UMK napisał w 2011 r. bydgoski historyk Łukasz Myszka. Mimo, iż znaczenie dominikanów w dziejach Torunia było niemałe, to niniejsza książka jest pierwszym tak dokładnym omówieniem ich losów w epoce nowożytnej. Autor wykonał olbrzymią pracę wykorzystując niepublikowane dotychczas dokumenty dominikanów toruńskich przechowywane w Archiwum Państwowym w Toruniu i Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie. W efekcie czytelnik dostaje pięćsetstronicową pozycję, wszechstronnie omawiającą wszelkie aspekty funkcjonowania konwentu, dodatkowo zilustrowaną wyobrażeniami dawnej zabudowy i fotografiami wyposażenia kościoła.



Dominikański klasztor w Toruniu założony w 1263 r. był jednym z większych i bardziej znaczących w całej polskiej prowincji dominikańskiej. Wśród zmiennych kolei losu, bracia trwali w grodzie Kopernika, w północnej części miasta wznosząc wielką gotycką świątynię pw. św. Mikołaja i przylegający doń kompleks klasztorny. W zasięgu oddziaływania duszpasterskiego dominikanów znalazła się nie tylko ludność miejska, lecz również okoliczna szlachta (szczególnie w XVII i XVIII w.) oraz chłopstwo. Niniejsza monografia ukazuje funkcjonowanie i działalność toruńskiego klasztoru w czasach nowożytnych, przedstawiając je na tle sytuacji wyznaniowej miasta, które w połowie XVI w. stało się w dużej mierze protestanckie.

Autor szczegółowo omawia skład osobowy konwentu, sprawy gospodarcze, religijne, relacje z protestanckim mieszczaństwem Torunia (złośliwości i konflikty nieraz kończyły się przed sądem), obecność dominikanów w podtoruńskim Kaszczorku, ostatnie lata ich działalności i kasatę wspólnoty w 1820 r., oraz zniszczenie zabudowań i losy wyposażenia świątyni.

Elementy wyposażenia kościoła dominikańskiego zostały po 1834 r. rozproszone i obecnie znajdują się w muzeach i wielu parafiach naszej diecezji, m.in. bezcenne zabytki – Pasja i Krzyż Mistyczny w kościele pw. św. Jakuba. W tej świątyni przechowywany jest także barokowy Feretron Różańcowy z warsztatu Bartłomieja Strobla. Z tego zabytku pochodzi wyobrażenie św. Dominika, które posłużyło do ozdobienia okładki prezentowanej książki.
Katolicki Toruń
 
Łukasz Myszka, „Dominikanie w Toruniu od XVI do XIX wieku. Katolicki zakon w protestanckim mieście”, Kraków 2016.
Książka do nabycia m.in. w księgarni diecezjalnej w Toruniu.