Bł. Maria Karłowska (1865-1935)

Pochodzenie i młodość (1865–1892)

Maria Karłowska urodziła się 4 września 1865 roku w majątku Słupówka (dziś Karłowo), ówczesny powiat Szubin, województwo poznańskie. Miejscowość rodzinna należała do parafii Smogulec w archidiecezji gnieźnieńskiej. Maria była jedenastym i ostatnim dzieckiem wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej, Mateusza i Eugenii z Dembińskich.

Sakrament chrztu św. otrzymała 8 października 1865 roku — nadano jej imiona: Maria Leonarda Rozalia. W 1870 roku, po sprzedaży Słupówki, cała rodzina przeprowadziła się do Poznania.

Trudne chwile przeżyła w sierpniu i wrześniu 1882 roku, kiedy w odstępie jednego miesiąca straciła oboje rodziców. Po ich śmierci opiekę nad nią przejęło starsze rodzeństwo, przede wszystkim siostra Wanda, która była jej matką chrzestną. Maria została wysłana na rok do Berlina, aby odbyła kurs kroju i szycia — po powrocie rozpoczęła pracę w pracowni krawiectwa i haftu Wandy przy ul. Podgórnej 12 w Poznaniu.

Kiedy Maria odrzuciła kilka propozycji małżeńskich, spodziewano się, że wstąpi do klasztoru. Nic takiego jednak — mimo różnych sugestii i oczekiwań — nie następowało. Maria coraz bardziej angażowała się w działalność charytatywną. Być może już wtedy na coś czekała.

Przełomowe spotkanie z Franką (listopad 1892)

Przełomowym momentem w życiu Marii było spotkanie z prostytutką. Pewnego popołudnia, w listopadzie 1892 roku, podczas swej wędrówki charytatywnej, Maria przybyła do mieszkania rodziny ubogiego krawca. Doszło tam do nieoczekiwanego spotkania z młodą prostytutką, Franką, podlegającą kontroli policji obyczajowej.

W jednym momencie dane było Marii zobaczyć cały tragizm życia kobiet, które uprawiały nierząd. Maria zaczęła się z nią spotykać — dużo rozmów, słuchanie, próba nakłaniania do zmiany dotychczasowego życia, nauka katechizmu, pomoc materialna. Wkrótce do Franki dołączyły inne dziewczyny.

Franka zmarła w szpitalu miejskim. Przed śmiercią życzyła Marii:

aby do końca życia pozostała matką pokutujących dziewcząt „z procederu", a zwłaszcza, aby mogła zdobyć dla nich mieszkanie i tam zebrać je wszystkie.

Maria przyjęła to jako znak od Pana Boga.

Pierwsze schroniska w Poznaniu (1893–1895)

Z pomocą przyszła Klementyna Jaworska, żona skromnego urzędnika — oddała jeden pokój ze swego niewielkiego mieszkania przy ul. Naumanna 11 (obecnie ul. Inżynierska). We wrześniu 1893 roku pięć dziewczyn zamieszkało wspólnie pod jednym dachem. Maria z panią Klementyną obmyśliły pierwszą „regułę wspólnego życia".

W lutym 1894 roku zażądano opuszczenia mieszkania — właściciel domu nie chciał już znosić w swej posesji „tego procederu". Znaleziono lokal przy ul. Szewskiej 12. Oficjalnie uruchomiono w nim szwalnię i pralnię.

Maria zwierzyła się kiedyś swej pomocnicy:

O wiele łatwiej jest dawać, niż prosić! Ale gdyby było trzeba, to jestem gotowa do końca życia chodzić i żebrać dla nich!

I dodawała z przekonaniem:

Warto zbudować dom choćby na jedną noc, aby w nim chociaż jedną duszę uchronić od grzechu śmiertelnego.

W marcu 1895 roku, modląc się w kościele przy ul. Żydowskiej, niespodziewanie spotkała hrabinę Anielę Potulicką. Hrabina zaproponowała pomoc i wspólnie zaczęły poszukiwać nowego domu na zakład.

Winiary — Zakład Dobrego Pasterza (1895)

Wybór padł na położoną około 3 km od Poznania wieś Winiary. Hrabina zakupiła tam gospodarstwo liczące przeszło 4 ha ziemi wraz z inwentarzem i plonami. Po odremontowaniu zabudowań, 16 lipca 1895 roku nastąpiło procesyjne przejście siedemnastu dziewcząt pod przewodnictwem Marii Karłowskiej do nowego domu.

29 września 1895 roku ks. arcybiskup Florian Stablewski dokonał poświęcenia domu i kaplicy w nowym Zakładzie Dobrego Pasterza na Winiarach. Wypowiedział wtedy znamienne słowa:

Wielkiej potrzeba tu wiary, aby nie zwątpić!

Zgromadzenie Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej

Wokół Marii Karłowskiej gromadziły się nie tylko dziewczęta potrzebujące pomocy, ale także osoby, które identyfikowały się z jej apostolatem. W 1896 roku Maria przywdziała habit zakonny, a wkrótce po niej — 8 września tego roku — pierwsze siostry.

20 czerwca 1902 roku złożyła w konfesjonale wraz z siedmiu siostrami prywatne śluby wieczyste, dodając — jako czwarty — ślub poświęcenia się pracy nad osobami zagubionymi moralnie.

Maria prowadziła swoją działalność na terenie zaboru pruskiego, gdzie już od początku XIX wieku władze prowadziły wyjątkowo restrykcyjną politykę wobec zakonów. Mimo to udało się jej uzyskać zgodę zarówno prezydenta policji Nathusiusa, jak i arcybiskupa Stablewskiego, by nosić habit. W 1909 roku nowe zgromadzenie zakonne zostało zatwierdzone na prawie diecezjalnym.

Przybycie do Torunia — Szpital Dobrego Pasterza (1920–)

Jesienią 1919 roku przybył do Poznania dr Otto Steinborn, naczelny lekarz policyjny w Toruniu, który zaproponował siostrom pasterkom przybycie do miasta Kopernika, do pracy na oddziale dla kobiet wenerycznie chorych w szpitalu miejskim. Sam prezydent miasta Torunia, Bolesław Wolszlegier, przynaglał Matkę listem z 27 sierpnia 1920 roku.

21 września 1920 roku dziewięć sióstr i dwie pielęgniarki wraz z przełożoną z Winiar s. Bernardą Marchlewską przyjechały do Torunia — rozpoczął się nowy etap w historii zgromadzenia.

Siostry zostały później przeniesione na peryferie, niedaleko dworca Toruń-Mokre, na ul. Wałdowską 25. Wojewódzki Urząd Zdrowia powołał do życia z dniem 21 listopada 1921 roku nową jednostkę medyczną w mieście: „Wojewódzką Lecznicę Dobrego Pasterza".

W listopadzie 1928 roku szpital przeszedł na własność Zgromadzenia Sióstr Pasterek. 31 stycznia 1930 roku Izba Wojewódzka zmieniła dotychczasową nazwę szpitala na „Szpital Dobrego Pasterza".

Szpital weneryczny prowadzony przez siostry w Toruniu był prawdopodobnie ewenementem w skali nie tylko Polski. Matka Karłowska była prekursorką pracy zakonnic w tej dziedzinie.

Walka o status prawny pielęgniarek (1921–)

W grudniu 1921 roku Maria powołała dla pielęgniarek Stowarzyszenie Sióstr Samarytanek od Dobrego Pasterza. Celem ich pracy było: „zdobywanie chorych dusz przez leczenie chorych ciał". Stowarzyszenie zostało zatwierdzone przez kurię biskupią w Pelplinie 4 listopada 1924 roku.

Doświadczenia toruńskie zaowocowały tym, że Maria Karłowska podjęła pracę w podobnym szpitalu w Łodzi (szpital św. Marii Magdaleny, 1 sierpnia 1927 r.). Otwarto też kilka domów wychowawczych:

• Topolno (1921) — nowicjat sióstr misyjnych,

• Pniewite (1925),

• Radogoszcz k. Łodzi (1925, przeniesiony do Romanowa w 1932 r.),

• Dębowa Łąka k. Wąbrzeźna (1932) — połączony nowicjat,

• Jabłonowo Pomorskie (1933) — Dom Generalny zgromadzenia.

Śmierć i pochówek w Jabłonowie

Matka Maria zmarła w Pniewitem 24 marca 1935 roku. Chciała spocząć w Jabłonowie — w dniu objęcia tej placówki na pocztówce przedstawiającej zamek jabłonowski napisała własnoręcznie: „Ostatnią moją wolą jest tutaj spocząć".

31 sierpnia 1935 roku nastąpiło uroczyste przeniesienie doczesnych szczątków Matki do krypty pod prezbiterium kaplicy w domu zakonnym w Jabłonowie Pomorskim.

„Gość Niedzielny" z 25 marca 1935 roku pisał:

Na wieczny sen spocznie w podziemiach kaplicy jabłonowskiego Zamku serce, które za miliony kochało i za miliony cierpiało. A przecież z żywymi pozostanie po wszystkie czasy Wielki Duch Matki Marii Karłowskiej, o którym także powiedzieć można bez wątpienia, że „był jak słup ognia".

Beatyfikacja

Maria Karłowska została ogłoszona błogosławioną 6 czerwca 1997 roku w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa pod Wielką Krokwią w Zakopanem. Jej wyniesienia na ołtarze dokonał św. Jan Paweł II.